Kiedy byłam w ciąży z córeczką, miałam w telefonie aplikację, w której regularnie sprawdzałam, jak rozwija się moje maleństwo. Czytałam, kiedy zaczyna pracować jej serduszko, kiedy pojawiają się zawiązki zębów i paznokci oraz kiedy kształtują się uszy. Lubiłam sobie to wszystko wyobrażać. Patrzyłam na brzuch, którego początkowo prawie nie było, i myślałam o tym, ile niezwykłych rzeczy dzieje się w jego wnętrzu. Mnie nadal zachwyca to, że nie musimy wydawać organizmowi żadnych poleceń. Nie mówimy komórkom, że teraz mają utworzyć serce, mózg, paluszki albo oczy. Ten maleńki organizm rozwija się według własnego planu, a ciało mamy tworzy dla niego najlepsze warunki, jakie potrafi.
Jak wygląda rozwój dziecka w pierwszym trymestrze? Kiedy dochodzi do zagnieżdżenia, pojawiają się pierwsze ruchy i zaczyna pracować serce? Przejdźmy wspólnie przez pierwsze 13 tygodni.
Jak liczy się tygodnie ciąży?
Może to być trochę zaskakujące, ale pierwszy tydzień ciąży rozpoczyna się jeszcze przed zapłodnieniem. Lekarze liczą wiek ciąży od pierwszego dnia ostatniej miesiączki. Przy regularnym, około 28-dniowym cyklu do owulacji i zapłodnienia dochodzi zwykle mniej więcej dwa tygodnie później. Oznacza to, że w chwili zapłodnienia kobieta jest już umownie w drugim tygodniu ciąży. Ten sposób liczenia ułatwia określenie wieku ciąży, ponieważ dokładny dzień zapłodnienia najczęściej trudno wskazać.
Łono mamy. Pierwszy bezpieczny dom dziecka
Macica jest pierwszym domem naszego maleństwa. Ciepłym, bezpiecznym i przygotowanym na to, aby przez kolejne miesiące mogło w nim rosnąć. Początkowo zarodek jest mniejszy niż ziarenko, a pod koniec ciąży ten sam dom musi pomieścić kilkukilogramowe dziecko, łożysko i płyn owodniowy. Błona śluzowa macicy, czyli endometrium, przygotowuje się do przyjęcia zarodka. Po zagnieżdżeniu zaczynają powstawać struktury, z których rozwinie się między innymi łożysko. Z czasem to właśnie ono będzie uczestniczyło w przekazywaniu dziecku tlenu i składników odżywczych oraz odbieraniu produktów przemiany materii.
Łożysko pełni także funkcję hormonalną i ochronną, ale nie jest nieprzepuszczalną tarczą. Niektóre substancje, leki, alkohol, nikotyna i drobnoustroje mogą wpływać na rozwijające się dziecko. Dlatego przyjmowanie leków i suplementów w ciąży zawsze warto konsultować z lekarzem.
Rozwój dziecka tydzień po tygodniu
1 i 2 tydzień ciąży – przygotowanie do zapłodnienia
W pierwszych dwóch tygodniach nie ma jeszcze zarodka. Organizm kobiety przygotowuje się do owulacji, a błona śluzowa macicy staje się gotowa na przyjęcie zapłodnionej komórki jajowej. Jeżeli plemnik połączy się z komórką jajową, powstaje zygota, czyli pierwsza komórka nowego organizmu. Zawiera ona kompletny zestaw informacji genetycznych pochodzących od mamy i taty.
3 tydzień ciąży – zaczyna się niezwykła podróż
Zapłodniona komórka jajowa zaczyna się dzielić. Z jednej komórki powstają dwie, później cztery, osiem i kolejne. Maleńka grupa komórek przemieszcza się jajowodem w kierunku macicy. W tym czasie powstaje blastocysta. Jest mikroskopijna, ale jej komórki zaczynają już pełnić różne zadania. Z jednej części rozwinie się zarodek, a z pozostałych struktury potrzebne do jego ochrony i odżywiania.
4 tydzień ciąży – zagnieżdżenie w macicy
Blastocysta dociera do macicy i zagłębia się w przygotowanej błonie śluzowej. Ten proces nazywamy implantacją albo zagnieżdżeniem. Rozpoczyna się zwykle około 6–7 dnia po zapłodnieniu i trwa kilka dni. Zaczynają tworzyć się pęcherzyk owodniowy, pęcherzyk żółtkowy oraz początki łożyska. Zarodek jest jeszcze maleńki, ale znalazł już miejsce, które przez kolejne miesiące będzie jego domem.
5 tydzień ciąży – mózg, rdzeń kręgowy i serce
To czas bardzo intensywnych zmian. Zaczyna kształtować się cewa nerwowa, z której rozwiną się mózg i rdzeń kręgowy. Powstają również pierwsze struktury serca i naczyń krwionośnych. Właśnie na tym etapie szczególnie ważny jest kwas foliowy, który pomaga zmniejszyć ryzyko wad cewy nerwowej. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule Kwas foliowy przed ciążą i podczas laktacji – dlaczego jest ważny?.
6 tydzień ciąży – może być widoczna czynność serca
Zarodek ma około kilku milimetrów. Rozwijają się jego mózg, wątroba i układ mięśniowo-szkieletowy. Pojawiają się zawiązki kończyn oraz niewielkie zagłębienia, z których będą kształtowały się uszy. Około tego czasu w badaniu USG przez pochwowym może być już widoczna czynność serca. Nie zawsze jednak udaje się ją uwidocznić dokładnie w tym samym tygodniu. Znaczenie ma rzeczywisty moment owulacji, zagnieżdżenia, jakość aparatu i sposób wykonania badania. Wyniku wczesnego USG nie należy więc interpretować samodzielnie.
7 tydzień ciąży – szybko rozwija się układ nerwowy
Mózg i rdzeń kręgowy rozwijają się w bardzo szybkim tempie. Głowa jest duża w stosunku do reszty ciała, ponieważ to właśnie w niej zachodzą teraz szczególnie intensywne zmiany. Wydłużają się zawiązki rąk, zaczynają powstawać dłonie, a na twarzy zaznaczają się okolice nosa, oczu i uszu. Powoli tworzą się także powieki.
8 tydzień ciąży – coraz wyraźniejsza sylwetka
Ręce i nogi stają się dłuższe, a na ich końcach zaczynają kształtować się przyszłe paluszki. Główka stopniowo się unosi, chociaż nadal jest pochylona w stronę klatki piersiowej. Rozwijające się łożysko coraz mocniej łączy się ze ścianą macicy i przygotowuje do przejęcia ważnych zadań związanych z odżywianiem oraz dotlenianiem maleństwa.
9 tydzień ciąży – powstają najważniejsze narządy
Twarz staje się coraz bardziej rozpoznawalna. Kształtują się usta, język i powieki. Rozwijają się dłonie i stopy, a pomiędzy przyszłymi palcami pojawiają się wyraźniejsze podziały. Serce, mózg, płuca, nerki i jelita są już zapoczątkowane, ale nadal muszą rosnąć oraz dojrzewać. Rozpoczyna się również proces tworzenia kości.
10 tydzień ciąży – zawiązki mlecznych zębów
W kształtującej się szczęce znajdują się już maleńkie zawiązki zębów mlecznych. Rozwijają się nos, uszy i górna warga. Główka nadal jest duża, ale sylwetka coraz bardziej przypomina małego człowieka. Maleństwo wykonuje pierwsze drobne, gwałtowne ruchy. Mama jeszcze ich nie czuje, ale czasami można je zobaczyć podczas badania USG.
Kiedy zarodek zaczyna być nazywany płodem?
Wiek ciąży liczymy od ostatniej miesiączki, natomiast wiek rozwojowy od zapłodnienia. Stąd mogą wynikać różnice pomiędzy opisami w aplikacjach i poradnikach. W ścisłej terminologii embriologicznej pierwszych osiem tygodni od zapłodnienia to okres zarodkowy. Od dziewiątego tygodnia po zapłodnieniu, czyli mniej więcej od 11. tygodnia ciąży, rozpoczyna się okres płodowy. Najważniejsze układy i narządy zostały już zapoczątkowane, a teraz będą rosnąć, dojrzewać i doskonalić swoje funkcje.
11 tydzień ciąży – paluszki i maleńkie paznokcie
Palce rąk i nóg coraz wyraźniej oddzielają się od siebie. Zaczynają pojawiać się maleńkie paznokcie, a uszy stopniowo przyjmują właściwy kształt. Dziecko porusza rączkami i nóżkami, ale jest jeszcze zbyt małe, aby mama mogła poczuć te ruchy. Pierwsze ruchy odczuwane przez mamę pojawiają się zwykle dopiero w drugim trymestrze.
12 tydzień ciąży – narządy dalej dojrzewają
Narządy wewnętrzne i mięśnie nadal się rozwijają. Szkielet, który wcześniej tworzyła głównie tkanka chrzęstna, zaczyna stopniowo kostnieć. Narządy płciowe są już ukształtowane, ale określenie płci podczas USG może być jeszcze zbyt wczesne. Czynność serca można zobaczyć podczas badania ultrasonograficznego. Łożysko coraz sprawniej przejmuje zadania związane z przekazywaniem tlenu i składników odżywczych.
13 tydzień ciąży – maleństwo coraz bardziej przypomina noworodka
Pod koniec pierwszego trymestru dziecko ma około 7 centymetrów długości mierzonej od czubka głowy do pośladków. Porusza się, zgina kończyny, a niektóre maluszki zaczynają wkładać kciuk do ust. Pomaga to ćwiczyć odruch ssania, który będzie bardzo potrzebny po narodzinach. Jajniki albo jądra są już rozwinięte wewnątrz ciała, choć zewnętrzne narządy płciowe nadal się kształtują. Główka wciąż jest duża w stosunku do tułowia, ale ciało szybko nadrabia tę różnicę.
Czy dziecko w pierwszym trymestrze już słyszy?
W pierwszym trymestrze powstają struktury, z których rozwiną się uszy i cały narząd słuchu, ale maleństwo nie słyszy jeszcze dźwięków tak jak noworodek. Zdolność odbierania dźwięków rozwija się później, w kolejnych miesiącach ciąży. Pamiętam, jak z ciekawością sprawdzałam w aplikacji, kiedy córeczka zacznie mnie słyszeć. Sama świadomość, że pewnego dnia mój głos dotrze do jej małego świata, była dla mnie czymś niesamowitym.
Wszystko tworzy się samo, a jednak mama jest bardzo ważna
Nie mamy wpływu na to, w którym momencie konkretna komórka stanie się częścią serca, mózgu, skóry czy maleńkiego paznokcia. Organizm dziecka realizuje własny, zapisany w genach plan. Mnie to zachwyca i zawsze będzie zachwycać.
Nie oznacza to jednak, że rola mamy jest niewielka. Jej ciało tworzy pierwszy dom dziecka, dostarcza mu tlenu i składników odżywczych oraz chroni je najlepiej, jak potrafi. Mama może wspierać ten rozwój, dbając o siebie, stosując suplementację zaleconą przez lekarza, unikając alkoholu i nikotyny oraz zgłaszając się na wyznaczone badania.
Pierwszy trymestr trwa zaledwie kilkanaście tygodni, a pod jego koniec maleństwo ma już zapoczątkowane wszystkie najważniejsze narządy, porusza rączkami i nóżkami oraz coraz bardziej przypomina małego człowieka. Trudno nie pomyśleć, że jest w tym coś naprawdę niezwykłego.
Leave a Reply