Pierwszy trymestr ciąży to czas ogromnych zmian, chociaż z zewnątrz często jeszcze niczego nie widać. W ciele mamy trwa prawdziwa rewolucja, maleństwo rozwija się w niesamowitym tempie, a radość może przeplatać się z niepewnością i strachem o to, czy wszystko będzie dobrze. Każda kobieta może przechodzić ten czas inaczej. Jedna od razu czuje zmiany, a druga przez pierwsze tygodnie nie zauważa szczególnych objawów. Nawet dwie czy więcej ciąż, tej samej mamy, mogą wyglądać zupełnie inaczej. Wiem o tym z własnego doświadczenia.

Nasza cudna niespodzianka

Pierwsza ciąża była dla nas zaskoczeniem. Nigdy nie nazywam jej „wpadką” – to słowo kojarzy mi się z czymś negatywnym. Mówimy o niej: nasza cudna niespodzianka. Córeczka bardzo zmieniła nasze życie, ale ten nowy tryb naprawdę polubiliśmy, a nawet pokochaliśmy. Na początku tej ciąży nie odczuwałam żadnych konkretnych objawów. Dopiero mniej więcej na początku trzeciego miesiąca zrobiłam się bardzo senna. Potrafiłam spać długo w ciągu dnia i mój organizm wyraźnie domagał się odpoczynku.

Natomiast początek ciąży z synkiem wyglądał zupełnie inaczej. Wymioty, zawroty głowy, zmęczenie i ból głowy towarzyszyły mi przez pierwsze trzy miesiące. Na szczęście na początku czwartego objawy odpuściły. Drugi trymestr był już przyjemniejszy i mogłam cieszyć się ciążą. Ciekawie zrobiło się ponownie w trzecim trymestrze, ale o tym opowiem innym razem. Moje ciąże pokazały mi, że nie istnieje jeden prawidłowy zestaw objawów. Ich obecność lub brak nie pozwalają samodzielnie ocenić rozwoju ciąży. Wątpliwości najlepiej omawiać z lekarzem lub położną.

Ile trwa pierwszy trymestr ciąży?

Pierwszy trymestr obejmuje pierwszych 13 tygodni ciąży. Jej wiek liczy się od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, dlatego dwa pierwsze tygodnie przypadają zwykle jeszcze przed zapłodnieniem. Brzmi to trochę dziwnie: formalnie trwa już ciąża, chociaż do spotkania komórki jajowej z plemnikiem jeszcze nie doszło.
To intensywny etap. U mamy zmienia się gospodarka hormonalna, a u dziecka powstają zalążki najważniejszych narządów i układów. Dlatego ważne są opieka medyczna, bezpieczne przyjmowanie leków, właściwa suplementacja oraz rezygnacja z alkoholu i innych używek.

Co dzieje się z mamą w pierwszym trymestrze?

Zmiany hormonalne mogą wpływać na ciało, apetyt, sen i samopoczucie. Niektóre mamy czują się prawie tak samo jak wcześniej, a inne od pierwszych tygodni najchętniej nie rozstawałyby się z łóżkiem i miską stojącą w pobliżu.

Najczęstsze objawy pierwszego trymestru

Na początku ciąży mogą pojawić się między innymi:

• brak miesiączki,
• nudności i wymioty,
• senność oraz zmęczenie,
• tkliwość piersi,
• częstsze oddawanie moczu,
• bóle lub zawroty głowy,
• większa wrażliwość na zapachy,
• zmiany apetytu,
• wahania nastroju.

Nie każda mama będzie miała wszystkie objawy. Jedne są delikatne, inne dokuczliwe, a czasami nie pojawiają się prawie wcale. Brak nudności nie oznacza, że mama „za mało” odczuwa ciążę, a silne dolegliwości nie świadczą o tym, że radzi sobie gorzej. Jeżeli wymioty uniemożliwiają przyjmowanie płynów, skontaktuj się z lekarzem. Konsultacji wymaga także krwawienie, silny lub narastający ból brzucha, omdlenie oraz każdy niepokojący objaw. Internet nie jest wtedy dobrym miejscem do stawiania diagnozy.

Jak rozwija się dziecko w pierwszym trymestrze?

Chociaż brzuch mamy może wyglądać zupełnie zwyczajnie, w jego wnętrzu dzieje się naprawdę dużo.

Pierwsze tygodnie

Po zapłodnieniu komórka dzieli się i przemieszcza w stronę macicy, gdzie dochodzi do zagnieżdżenia. Rozwija się zarodek oraz struktury, z których powstanie między innymi łożysko.

Okres intensywnego rozwoju

W kolejnych tygodniach tworzą się zalążki układu nerwowego, serca, kończyn i narządów wewnętrznych. Maleństwo jest bardzo małe, ale każdy tydzień przynosi ogromne zmiany.

Koniec pierwszego trymestru

Pod koniec 13. tygodnia ciało dziecka ma coraz wyraźniejszy kształt, widoczne są kończyny i paluszki, a narządy nadal dojrzewają. Mama zwykle nie czuje jeszcze ruchów, chociaż maleństwo może już poruszać się w jej łonie.

Dokładny rozwój maluszka opiszę osobno w artykule „Jak rozwija się dziecko w pierwszym trymestrze? Tydzień po tygodniu”.

Pierwsza wizyta i badania w pierwszym trymestrze

Po dodatnim teście warto umówić się do lekarza lub położnej. Termin pierwszej wizyty zależy między innymi od tygodnia ciąży, zdrowia i wcześniejszych doświadczeń. Specjalista może zapytać o datę ostatniej miesiączki, choroby, wcześniejsze ciąże, przyjmowane leki i wywiad rodzinny. Osoba prowadząca ciążę ustala plan opieki i zleca potrzebne badania krwi oraz moczu. W pierwszym trymestrze wykonuje się również USG i omawia badania prenatalne. Ich termin ma znaczenie, dlatego nie warto odkładać pierwszego kontaktu.

Jeżeli dopiero planujesz dziecko, sprawdź, jakie badania warto zrobić przed ciążą. Pierwszą wizytę i badania po dodatnim teście opiszę dokładniej w osobnym artykule.

Dieta i suplementacja w pierwszym trymestrze

Początek ciąży nie wymaga jedzenia za dwoje ani idealnej diety. Warto wybierać różnorodne posiłki, pamiętać o wodzie i bezpieczeństwie żywności. Przy nudnościach łatwiejsze mogą być mniejsze porcje. Czasami sukcesem nie będzie kolorowa miska warzyw, lecz zjedzenie tego, co organizm potrafi przyjąć. W ciąży należy zrezygnować z alkoholu. Trzeba uważać na surowe lub niedogotowane mięso, ryby i jaja, niepasteryzowane produkty oraz dokładnie myć warzywa i owoce. Leków i suplementów nie powinno się rozpoczynać ani odstawiać bez konsultacji.

Na początku ciąży szczególne znaczenie mają foliany. O ich roli i stosowaniu przeczytasz w artykule Kwas foliowy przed ciążą i podczas laktacji – dlaczego jest ważny?. Dietę w ciąży rozwinę w oddzielnym artykule.

Emocje na początku ciąży

Dwie kreski nie zawsze wywołują wyłącznie radość. Nawet przy planowanej ciąży obok szczęścia mogą pojawić się lęk, niedowierzanie i pytanie: „Czy damy sobie radę?”. Przy niespodziewanej ciąży emocji może być jeszcze więcej.
Nie trzeba od pierwszego dnia mówić do brzucha, kupować ubranek ani czuć wielkiej więzi. Jedne mamy zakochują się natychmiast, inne potrzebują zobaczyć dziecko na USG, poczuć jego ruchy albo oswoić się z sytuacją. Nie świadczy to o tym, jakimi będą mamami.
Jeżeli jednak lęk, smutek albo napięcie stają się przytłaczające i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto powiedzieć o tym lekarzowi, położnej lub psychologowi. Dbanie o psychikę również jest częścią dbania o ciążę.

Pierwszy trymestr to dopiero początek naszej opowieści

Pierwsze 13 tygodni może minąć niemal bezobjawowo albo dać mamie porządnie w kość. W jej łonie zachodzą ogromne, choć niewidoczne dla innych zmiany. Nie warto porównywać każdego objawu z doświadczeniami koleżanki, siostry czy mamy z internetu.

Ten artykuł jest wprowadzeniem do całego cyklu o pierwszym trymestrze. W kolejnych tekstach opowiem dokładniej o:

• pierwszych objawach ciąży,
• rozwoju dziecka tydzień po tygodniu,
• pierwszej wizycie u ginekologa i badaniach,
• diecie oraz nudnościach,
• emocjach towarzyszących początkom ciąży.

Pierwszy trymestr może być piękny, trudny, zaskakujący albo wszystkim po trochu. Najważniejsze, aby słuchać organizmu, korzystać z opieki specjalistów i pozwolić sobie przeżywać ten czas po swojemu.

Źródła

• Pacjent.gov.pl – Ciąża, naturalny stan
• Pacjent.gov.pl – Badania prenatalne dla każdej kobiety w ciąży
• Ministerstwo Zdrowia – Standardy opieki okołoporodowej
• NHS – Week-by-week guide to pregnancy
• ACOG – Healthy Eating During Pregnancy