Kwas foliowy najczęściej kojarzy się z planowaniem ciąży. Tymczasem foliany są potrzebne każdemu organizmowi, niezależnie od tego, czy w najbliższym czasie myślimy o dziecku. Ja przyjmowałam kwas foliowy, mimo że nie planowaliśmy wtedy ciąży. Obecnie, w czasie laktacji, również go przyjmuję. Wokół kwasu foliowego pojawia się jednak wiele pytań. Czy powinny przyjmować go wszystkie kobiety? Ile wynosi zalecana dawka? Czy przyszły tata również powinien się suplementować? I czy podczas dłuższego stosowania trzeba robić przerwy?
Czym są foliany i kwas foliowy?
Foliany to różne formy witaminy B9. Występują naturalnie między innymi w zielonych warzywach liściastych, roślinach strączkowych, szparagach i niektórych owocach. Kwas foliowy jest jedną z form tej witaminy, stosowaną w suplementach i żywności wzbogacanej. W preparatach można spotkać również aktywną formę folianu – 5-MTHF.
Witamina B9 uczestniczy w syntezie DNA i RNA, podziałach komórkowych oraz przemianach aminokwasów. Jest potrzebna do powstawania nowych komórek, w tym komórek krwi. Jej niedobór może prowadzić między innymi do niedokrwistości megaloblastycznej.
Dlaczego kwas foliowy jest ważny przed ciążą?
Odpowiednia ilość kwasu foliowego przed zapłodnieniem i na początku ciąży zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej dziecka, takich jak rozszczep kręgosłupa. Cewa nerwowa zamyka się bardzo wcześnie – około 28. dnia po zapłodnieniu, kiedy kobieta może jeszcze nie wiedzieć, że jest w ciąży.
Dlatego zalecenie nie dotyczy wyłącznie kobiet, które właśnie rozpoczęły starania. CDC rekomenduje, aby każda kobieta, która może zajść w ciążę, przyjmowała codziennie 400 µg kwasu foliowego, nawet jeżeli obecnie jej nie planuje. Przy planowaniu ciąży suplementację należy rozpocząć co najmniej miesiąc przed zapłodnieniem i kontynuować w ciąży.
Ile kwasu foliowego przyjmować?
Dla większości kobiet w wieku rozrodczym podstawowa dawka profilaktyczna wynosi 400 µg, czyli 0,4 mg dziennie. Aktualne polskie zalecenia różnicują jednak dawkę i formę folianów zależnie od etapu – okresu przed ciążą, poszczególnych trymestrów i laktacji – oraz indywidualnego ryzyka.
W podsumowaniu zaleceń PTGiP opublikowanym przez NCEŻ dla kobiet z grupy niskiego ryzyka wskazano 400 µg w okresie przedkoncepcyjnym, a podczas laktacji 800 µg 5-MTHF dziennie. Nie należy jednak samodzielnie zamieniać preparatu ani sumować kilku produktów. Warto pokazać lekarzowi opakowania wszystkich przyjmowanych witamin, ponieważ foliany mogą znajdować się zarówno w preparacie dla kobiet karmiących, jak i w osobnym suplemencie.
Wyższe dawki, liczone w miligramach, są przeznaczone dla określonych grup ryzyka i powinien przepisać je lekarz. Dotyczy to na przykład kobiet po ciąży z wadą cewy nerwowej oraz niektórych pacjentek z cukrzycą, otyłością, zaburzeniami wchłaniania lub przyjmujących określone leki.
Czy podczas suplementacji trzeba robić przerwy?
W zalecanej dawce profilaktycznej kwas foliowy przyjmuje się regularnie, codziennie. Oficjalne rekomendacje nie przewidują cyklicznych przerw. Jeżeli kobieta może zajść w ciążę, odstawianie suplementu na pewien czas przeczyłoby celowi profilaktyki, ponieważ do zapłodnienia może dojść nieplanowanie.
Nie oznacza to jednak, że każda dawka jest odpowiednia do bezterminowego stosowania. Dla dorosłych górny tolerowany poziom kwasu foliowego pochodzącego z suplementów i żywności wzbogacanej wynosi 1000 µg dziennie; limit ten nie dotyczy większych dawek przyjmowanych pod kontrolą lekarza. Nadmiar może między innymi utrudnić rozpoznanie niedoboru witaminy B12. Konsultacja jest szczególnie ważna przy chorobach przewlekłych oraz stosowaniu metotreksatu, niektórych leków przeciwpadaczkowych czy sulfasalazyny.
Czy kwas foliowy wpływa na plemniki?
Foliany uczestniczą w syntezie DNA i podziałach komórkowych, więc są potrzebne także organizmowi mężczyzny i procesowi powstawania plemników. Nie oznacza to jednak, że dodatkowy kwas foliowy automatycznie poprawia ich liczbę, ruchliwość lub jakość.
W dużym randomizowanym badaniu mężczyźni leczący niepłodność przyjmowali przez sześć miesięcy 5 mg kwasu foliowego i 30 mg cynku dziennie. Suplementacja nie poprawiła istotnie parametrów nasienia ani odsetka żywych urodzeń w porównaniu z placebo. Dlatego przyszły tata nie powinien przyjmować wysokich dawek „na lepsze plemniki” bez konsultacji. Jeśli występują trudności z uzyskaniem ciąży, odpowiednie badania i suplementację powinien dobrać lekarz.
O czym warto pamiętać?
- 400 µg to 0,4 mg – warto uważnie sprawdzać jednostki na opakowaniu;
- suplementu nie trzeba cyklicznie odstawiać, jeśli stosujemy go zgodnie z zaleceniem;
- większa dawka nie oznacza lepszego działania;
- dieta bogata w foliany jest ważna, ale nie zastępuje zalecanej profilaktycznej dawki kwasu foliowego u kobiet, które mogą zajść w ciążę;
- dawkę w ciąży i podczas laktacji najlepiej potwierdzić z lekarzem lub położną.
Więcej o dbaniu o zdrowie przed ciążą napisałam w artykule Jak zadbać o zdrowie przed ciążą?.
Dodaj komentarz